डॉ.जगन्नाथ दीक्षित जीवनशैली : मस्त खाऊन-पिऊन वजन कमी करण्याचा साधा आणि शास्त्रीय मार्ग
(एबीपी माझा ‘कट्टा’वरील विशेष संवादातून उलगडलेले आरोग्याचे रहस्य)
भारतीय समाजात “डाएट” म्हटलं की लोकांच्या मनात पहिली कल्पना येते — म्हणजे उपाशी राहणं, आवडते पदार्थ सोडणं, त्रास सहन करणं! पण डॉ. जगन्नाथ दीक्षित यांनी या समजुतीला पूर्णतः छेद दिला आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, “मस्त खा, पण वेळा कमी करा,” हेच आरोग्य राखण्याचं आणि वजन कमी करण्याचं सोपं, पण अत्यंत प्रभावी सूत्र आहे.
याच विषयावर एबीपी माझा वाहिनीवरील लोकप्रिय कार्यक्रम ‘कट्टा’ मध्ये संपादक राजीव खांडेकर आणि त्यांच्या टीमने डॉ. दीक्षित यांच्याशी सखोल चर्चा केली. “खाऊन-पिऊन बारीक कसं व्हायचं?” या प्रश्नाभोवती फिरणाऱ्या या संवादाने हजारो प्रेक्षकांना आरोग्याबद्दल नवी दिशा दिली.
🔸 दीक्षित डाएटचा उगम आणि तत्त्वज्ञान
डॉ. जगन्नाथ दीक्षित हे पुण्यातील अभियांत्रिकी महाविद्यालयातील प्राध्यापक असून त्यांनी आरोग्याचा प्रश्न विज्ञानाच्या भाषेत समजावून सांगण्याचं धाडस केलं. ते सांगतात की, आपल्या शरीरातील सर्व आजारांचे मूळ कारण म्हणजे इन्सुलिनचे अति स्रवण (Over-secretion of Insulin) आहे.
जेव्हा आपण वारंवार काहीतरी खात राहतो — चहा, बिस्किट, फळं, स्नॅक्स — तेव्हा प्रत्येकवेळी शरीर इन्सुलिन तयार करतं. हे इन्सुलिन रक्तातील साखर पेशींमध्ये ढकलतं, आणि उरलेली ऊर्जा चरबीच्या स्वरूपात साठवली जाते. दीर्घकाळ असं घडलं की शरीर “इन्सुलिन रेसिस्टंट” होतं, म्हणजेच इन्सुलिनचा परिणाम कमी होतो — आणि त्यातून मधुमेह, लठ्ठपणा, हृदयविकार, रक्तदाब यांसारखे आजार उद्भवतात.
म्हणूनच, डॉ. दीक्षित यांनी एक सोपं सूत्र मांडलं —
“दिवसात फक्त दोन वेळा खा, पोटभर खा, पण मध्ये काहीही खाऊ नका.”
🔸 “खाऊन-पिऊन बारीक होणं” म्हणजे काय?
राजीव खांडेकर यांनी ‘कट्टा’वर विचारलेला प्रश्न सर्वांच्याच मनात होता —
“डाएट म्हटलं की लोक उपाशी राहतात, मग तुम्ही ‘खाऊन-पिऊन बारीक व्हा’ असं कसं म्हणता?”
त्यावर डॉ. दीक्षित यांनी दिलेलं उत्तर थेट आणि समजण्यासारखं होतं —
“प्रश्न खाण्याचा नाही, प्रश्न आहे कधी खायचा याचा.”
ते पुढे स्पष्ट करतात की, जर आपण दिवसातून दोन वेळा पोटभर जेवलो आणि मधल्या वेळेत शरीराला उपवासाचा कालावधी मिळाला, तर शरीर स्वतःच साठवलेली चरबी जाळू लागतं. त्यामुळे ऊर्जा मिळते, वजन कमी होतं आणि शरीर सुदृढ होतं.
ते हसत म्हणाले — “लोक समजतात की मी काहीतरी जादू सांगतोय; पण हे शरीराचं नैसर्गिक विज्ञान आहे.”
🔸 “भूक” आणि “सवय” यातला फरक
कार्यक्रमात एक महत्त्वाचा मुद्दा चर्चेला आला — आपण जेव्हा खातो, तेव्हा खरोखर भूक लागलेली असते का?
डॉ. दीक्षित यांनी सांगितलं, “बहुतेक वेळा आपण भुकेमुळे नाही, तर सवयीमुळे किंवा कंटाळ्यामुळे खातो.” चहा पिणं, थोडं बिस्किट घेणं, वेळ झाली म्हणून जेवण घेणं — ही सर्व कृती शरीराला सतत इन्सुलिन स्रावित ठेवतात.
म्हणूनच ते म्हणतात,
“भूक लागल्याशिवाय खाऊ नका, आणि लागलीच खाल्ल्यावर पुन्हा पाच-सहा तास काहीही खाऊ नका.”
ही छोटी सवय शरीराचं संतुलन प्रस्थापित करते.
🔸 राजीव खांडेकर आणि टीमचे प्रश्न – आणि दीक्षित सरांचे उत्तर
‘कट्टा’वरील चर्चेत राजीव खांडेकर यांनी अनेक सामान्य लोकांच्या शंका मांडल्या —
प्रश्न: दोन वेळा खाल्लं, पण मध्ये चहा घेतल्यास चालतं का?
उत्तर: नाही! साखर असलेला किंवा दुधातला चहा घेतल्यास इन्सुलिन तयार होतं. त्याऐवजी काळा चहा, कॉफी, लिंबू पाणी किंवा साधं पाणी चालतं.
प्रश्न: व्यायाम करणं गरजेचं आहे का?
उत्तर: वजन कमी करण्यासाठी व्यायामापेक्षा वेळा कमी करणं अधिक परिणामकारक आहे. पण चालणं, योग, सूर्यनमस्कार हे शरीराला आवश्यक आहेत.
प्रश्न: हे डाएट सगळ्यांसाठी योग्य आहे का?
उत्तर: हो, परंतु गर्भवती महिला, लहान मुलं आणि इन्सुलिन घेणारे मधुमेही रुग्ण यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय सुरुवात करू नये.
प्रश्न: यातून काही साइड इफेक्ट होतात का?
उत्तर: नाही. उलट शरीर नैसर्गिक ऊर्जेवर चालू लागतं. सुरुवातीचे काही दिवस थोडं डोकं दुखणं किंवा थकवा येऊ शकतो, पण ते तात्पुरते असतात.
🔸 विज्ञान, लॉजिक आणि भारतीयता
डॉ. दीक्षित यांची डाएट पद्धत पश्चिमेकडील इंटरमिटेंट फास्टिंगसारखी दिसते, पण ती पूर्णतः भारतीय जीवनशैलीशी सुसंगत आहे. ते सांगतात —
“आपले पूर्वज दिवसात दोन वेळाच खात असत. सकाळचं आणि संध्याकाळचं जेवण. त्यामुळे ते तंदुरुस्त राहायचे.”
हे डाएट म्हणजे उपवास नव्हे, तर शरीराला वेळ देण्याची पद्धत. जेव्हा आपण सतत खात राहतो, तेव्हा शरीर फॅट बर्निंग मोड मध्ये जातच नाही. पण दीक्षित डाएटमध्ये इन्सुलिनचं नियंत्रण होतं आणि शरीर स्वतःच चरबी वापरू लागतं.
🔸 लोकांचा प्रतिसाद
कार्यक्रमात डॉ. दीक्षित यांनी सांगितलं की, सध्या भारतात ३ कोटींपेक्षा जास्त लोक त्यांच्या चळवळीशी जोडलेले आहेत. अनेकांनी २०-२५ किलो वजन कमी केल्याचं अनुभव कथन केलं आहे.
काही लोकांनी मधुमेहाची औषधं सोडली, काहींचा रक्तदाब नियंत्रित झाला, आणि अनेकांना नवजीवन मिळालं.
राजीव खांडेकर यांनी या अनुभवांबद्दल विचारले असता, दीक्षित सरांनी स्मितहास्य करत उत्तर दिलं —
“हे माझं यश नाही, हे विज्ञानाचं यश आहे. मी फक्त ते लोकांपर्यंत पोहोचवलं.”
🔸 सोशल मीडिया आणि जनजागृती
‘कट्टा’वरील या चर्चेनंतर दीक्षित डाएटचं नाव पुन्हा एकदा चर्चेत आलं. यूट्यूब, फेसबुक आणि व्हॉट्सॲपवर त्यांच्या व्याख्यानांचे व्हिडिओ लाखो लोकांनी पाहिले. अनेक डॉक्टर, शिक्षक, अधिकारी आणि तरुण वर्ग या चळवळीत सहभागी झाले.
डॉ. दीक्षित यांची पद्धत नैसर्गिक, खर्च न करणारी आणि मानसिकदृष्ट्या समाधान देणारी असल्याने ती लोकांपर्यंत सहज पोहोचते.
🔸 निष्कर्ष – आरोग्याचा मार्ग सोपा आहे
‘एबीपी माझा कट्टा’वरील या संवादातून एक स्पष्ट संदेश मिळतो —
आरोग्य सुधारण्यासाठी महागड्या औषधांची, क्लिष्ट डाएट प्लॅनची किंवा कठीण व्यायामपद्धतीची गरज नाही.
फक्त तीन गोष्टी लक्षात ठेवा:
- दिवसात दोन वेळा पोटभर खा.
- मधल्या वेळेत काहीही खाऊ नका.
- शरीराचं ऐका – भूक लागली तेव्हाच खा.
डॉ. दीक्षित यांच्या मते,
“डाएट म्हणजे खाणं थांबवणं नव्हे, तर खाण्याच्या वेळा समजून घेणं आहे.”
त्यांच्या या तत्त्वावर चालणाऱ्या लाखो लोकांच्या अनुभवातून हे सिद्ध झालं आहे की खाऊन-पिऊनही बारीक होता येतं — फक्त योग्य वेळ, योग्य समज आणि आत्मविश्वास हवा.
🔸 शेवटचा विचार
डॉ. जगन्नाथ दीक्षित यांनी आहाराला “आरोग्याची किल्ली” बनवलं आहे. त्यांनी वैज्ञानिक भाषेत सांगितलेलं तत्त्व म्हणजे — इन्सुलिनचं नियंत्रण म्हणजे आरोग्याचं नियंत्रण.
‘एबीपी माझा कट्टा’वरील संवादाने लोकांना केवळ डाएटची नव्हे, तर आरोग्यपूर्ण जीवनशैलीची प्रेरणा दिली आहे.
त्यांच्या म्हणण्यानुसार,
“सोप्या सवयी बदलल्या, की आयुष्य बदलतं.”
म्हणूनच, आजच्या वेगवान जगात आरोग्य राखण्यासाठी आपण फक्त एक गोष्ट लक्षात ठेवूया —
“मस्त खा, पण वेळा कमी करा!”
हेच दीक्षित डाएटचं खऱ्या अर्थानं यशाचं आणि आरोग्याचं गमक आहे.
